Beautiful Freaks is nog altijd niet The National-moe. High Violet verkozen we zonder ook maar enige twijfel tot album van 2010 en zelfs de expanded edition vonden we prachtig, ook al was het misschien een knieval voor de commercie. Ook live bleven het subtiele samenspel van de broertjes Dressner, de soms onnavolgbare drum en bas van de broertjes Devendorf en natuurlijk het bovennatuurlijke bariton van Matt Berninger ons verbazen. Zowel hun show in Tivoli als het optreden op het Duitse Haldern Pop voegden daadwerkelijk iets toe aan de albumversies; live is The National nog intenser en maakt de droefheid op de CD plaats voor een veel destructievere agressiviteit. Al met al genoeg reden om ze nog eens een keer te aanschouwen op het Cross-Linx festival in Utrecht.

Het Cross-Linx festival is een uniek concept: een rondreizend festival – dit jaar worden naast Utrecht ook Eindhoven, Groningen en Rotterdam aangedaan – met de focus op vernieuwende, onconventionele muziek. Op deze elfde editie is The National de headliner en Aaron en Bryce Dressner uit die band zijn bovendien curatoren van het festival. De eigenzinnigheid van Cross-Linx wordt het meeste benadrukt door het Music Mining-project. Hierbij spelen artiesten niet in zaaltjes, maar op ‘aparte’ locaties zoals kleedhokjes, trappenhuizen of verwarmingskelders.

Helaas kent Cross-Linx zoveel mooie plekjes en groepjes dat wij maar een heel klein deel van het aanbod hebben kunnen zien. Toen we de Grote Zaal van Vredenburg Leidsche Rijn, een relatief grote zaal met zit- en staanplaatsen, binnenwandelden werden we meteen geboeid door het wel heel vreemde duo Buke & Gass en de andere artiesten die tegelijkertijd met hen geprogrammeerd stonden – onder andere Owen Pallett en Sharon van Etten – hebben we daardoor niet kunnen zien.

Buke & Gass is een duo dat is ‘ontdekt’ door The National en hun muziek valt te beschrijven als ‘catchy en mismaakt’, het best te illustreren aan de hand van hun instrumentarium. Arone Dyer bespeelt een bewerkte bariton ukelele en Aron Sanchez’ ‘Gass’ is een soort van gemuteerde gitaar die gemaakt is uit afval en schroot (zie foto). Het heeft aan de ene kant iets schattigs, maar ook behoorlijk vreemd. Op diezelfde manier zweeft de muziek van het tweetal tussen meezingbare indiepop en Frankensteinhorrortunes. Soms uitbundig en vrolijk, dan weer donker en minimaal en vervolgens punky en vol passie. Telkens zetten Buke & Gass je op het verkeerde been, maar elk nummer is verbazingwekkend goed. Van deze combinatie tussen Talking Heads, Glenn Branca en Joanna Newsom willen we zeker meer horen!

Maar natuurlijk draaide de avond uiteindelijk maar om één groep, en dat was The National. Een groep die voor mij inmiddels geen geheimen meer kent. Toch blijft het mooi om Matt Berninger te zien spelen en in zijn muziek op te gaan, nuchter beginnend maar steeds meer loskomend totdat hij halverwege de set schreeuwend het publiek in loopt of één voor één zijn microfoonstandaard kapotsmijt. Het is te zien dat Berninger na een jaar lang vrij intensief toeren een echte podiumpersoonlijkheid is geworden. Het enige wat ik me af en toe begin af te vragen als Berninger zijn microfoon op het podium smijt is of hij het meent. Soms lijkt zijn podiumprésance net iets té gestilleerd. Tegelijkertijd komt hij wel natuurlijk over, en vorig jaar in Tivoli liet Berninger ook al zien dat hij een paar trekjes heeft die live duidelijk naar voren komen. Misschien ben ik gewoon te ongerust dat ‘mijn’ bandje hun authenticiteit verliest.

Maar zelfs als ze die kwijt zouden raken, kunnen ze nog altijd putten uit een hoge stapel van sterk songmateriaal. De nadruk van het concert lag natuurlijk op de nummers van High Violet, waarvan het magistrale ‘England’ de grootste uitschieter is, maar juist de wat oudere nummers doen het live goed bij The National. Liedjes als ‘Abel’ of ‘Mr. November’ worden stukken explosiever gebracht en komen pas echt tot leven als Berninger al een paar slokken wijn achterover heeft geslagen. Dat The National – beroepsperfectionisten – overal aan denken komt tot uiting in de opbouw van de setlist; er wordt rustig begonnen met nummers als ‘Runaway’ en de single ‘Bloodbuzz Ohio’, maar langzamerhand krijgen we steeds emotionelere nummers en halverwege kondigt Berninger aan dat we nu het ‘duistere deel’ van de set krijgen, met nummers als ‘Sorrow’ en ‘All the Wine’. Het beste bewaren ze voor het laatst: ‘England’ en ‘Fake Empire’ als setafsluiter, en vervolgens ook nog ‘Terrible Love’ en ‘Mr. November’ in de vijf nummers durende toegift.

En eigenlijk is het heel simpel: The National gaf ook nu weer een goed concert. Intenser en overtuigender dan op CD – of het nou is ingestudeerd of ‘naturel’ is – maar met een rauw randje dat recht tegenover het perfectionisme van de albumopnames staat. The National was dan ook niet de grootste verrassing van het Cross-Linx festival. Dat was namelijk de eigenzinnige popmuziek van Buke & Gass, en naam waar we zeker meer van gaan horen op Beautiful Freaks.

Verslag door Caspar Jacobs, foto’s door Kim van Winkel