Crosby, Stills, Nash & Young deden het natuurlijk veertig jaar geleden al, maar dat neemt niet weg dat toen de Fleet Foxes in 2008 hun debuutalbum uitbrachten men aangenaam verrast was met de folk-pop die erop stond. Fijne melodieën en zwevende meerstemmigheid zorgden voor een verfrissend geluid dat, zo zou blijken, een kleine folkrevolte ontketende, waarvan de verworvenheden variëren van Mumford & Sons’ banjo-stadiumpop tot de felle hippie-rock van Local Natives. Nu, drie jaar later, zijn Fleet Foxes zelf weer aan zet.

“So now I am older, / Than my mother and father,  / When they had their daughter,  / Now what does that say about me.” De regels van ‘Montezuma’ waarmee Robin Pecknold Helplessness Blues opent zitten vol twijfel en onzekerheid.  Op het succes van Fleet Foxes volgde een intensieve toer, maar Pecknold besloot om meteen weer de studio in te gaan, met als doel om de opvolger direct een jaar na de debuutplaat uit te brengen. Uiteindelijk bleek de band niet in staat te zijn om zo snel na de optredens weer de studio in te duiken, en de opnamesessies moesten worden afgezegd. Ondanks de onwil van zijn medebandleden en zijn eigen vermoeidheid, begon Pecknold toch al hard te werken aan enkele demo’s en teksten. De tijd en inspanning die hij in Helplessness Blues stak waren zo groot, dat zijn vriendin, met wie hij al vijf jaar een relatie had, hem tijdens de opnamen heeft verlaten.

Helplessness Blues klinkt als een noodkreet. Fleet Foxes’ tweede album is vele malen ingetogener dan de popsongs van het debuut. Waar het vorige album vol stond met opgewekte liedjes en gelukzalige samenzang, kent dit album down-tempo folk-ballads. Pecknold bezingt de wereld niet meer met bewondering en verbazing, maar met een mate van afstandelijkheid en achterdocht. Hij is niet meer zeker van wat hem in zijn jeugd is verteld en wat hij zelf heeft geleerd in het leven. In het boze titelnummer zet hij existentiële vraagtekens achter de zin van zijn bestaan: “I was raised up believing I was somehow unique / Like a snowflake distinct among snowflakes, unique in each way you can see / And now after some thinking, I’d say I’d rather be / A functioning cog in some great machinery serving something beyond me.”

Op sommige momenten klinkt het nauwelijks nog alsof er een band aan het werk is. Eerder dit jaar bracht Pecknold al een solo-EP uit met drie nummers die aan lijken te sluiten op een nummer als ‘Bedouin Dress’ op Helplessness Blues. Veel van de samenzang van het debuut is verruild voor minder aanwezige achtergrondzang en een grotere nadruk op Pecknolds eigen stem. In de krachtige uithalen op ‘Helplessness Blues’ en het begin van ‘The Shrine / An Argument’ horen we voor het eerst de volle zeggingskracht van zijn stem, boos schoppend en tegelijkertijd schreeuwend om hulp. Fleet Foxes zijn niet meer de gezellige jongens die samen zingen bij het kampvuur. Het is nu kluizenaar Robin Pecknold die eenzaam door het bos loopt.

De muziek op Helplessness Blues is donkerder en complexer dan we van Fleet Foxes gewend zijn. Tegen het einde van het album zit ‘The Shrine / An Argument’, een acht-minuten-durende meerdelige folksuite. Het eerste deel begint rustig, maar met een continu aanwezige onderhuidse spanning. Na een aantal minuten wordt een dreigend marsritme ingezet. ‘In the morning waking up to terrible sunlight,’ zingt Pecknold met staccato noten terwijl zware drums de maat aangeven. Halverwege is een keerpunt. Eerst een lieflijk gitaarmelodietje en een slepende viool (gespeeld op keyboard), waarna steeds meer bizarre blaasinstrumenten zich vermengen tot een kakafonische geluidsbrij. Het zijn experimentele klanken, vergelijkbaar met de freak-folk van Six Organs of Admittance, die bij het doorsnee luisterpubliek niet zo lekker in het gehoor zal liggen als pakweg ‘White Winter Hymnal’, maar tegelijkertijd een sterke sfeer van hulpeloosheid en chaos uitdrukt.

Aan de andere kant maakten Fleet Foxes nog nooit zo’n klein liedje als ‘Blue Spotted Tail’. ‘Why is the earth moving round the sun? / Floating in the vacuum with no purpose, not a one,’ vraagt Pecknold zich af, niet meer zeker van de wetenschap en het doel ervan. Andere hoogtepunten zijn het raggende ‘Sim Sala Bim’, dat qua gitaarspel aan wijlen Jack Rose doet denken, het galmende instrumentaaltje ‘The Cascades’ en de positieve noot van de dromerige afsluiter ‘Grown Ocean’.

Fleet Foxes was verfrissend, maar Fleet Foxes’ tweede album Helplessness Blues is zoveel meer. Het toont voor het eerste waartoe Robin Pecknold echt in staat is op het gebied van zang en songwriting. Helplessness Blues is grillig en veelzijdig, maar kent meer diepgang dan de meefluitdeuntjes van het debuut. Fleet Foxes hebben zich met hun ‘moeilijke tweede’ overtroffen. Een album voor doorzetters.