Dit is natuurlijk hét moment waar elke muziekliefhebber het hele jaar naar uitkijkt: de bekendmaking van Beautiful Freaks’ Top 10 Albums van 2011. Ook dit jaar hebben wij ons best gedaan om die Top 10 zo accuraat, veelzijdig en kwalitatief mogelijk te maken. Voorlopige lijstjes werden gemaakt, herzien, weggegooid, concessies werden gedaan (Noel Gallagher *ahum*), Pitchfork werd uitgescholden en maandagmiddag lag hij dan klaar: de enige echte Top 10 van 2011. Als ik voor dit jaar een trend zou moeten aanwijzen, dan zou dat zijn dat de Top 10 van dit jaar een triomftocht voor zangeressen blijkt te zijn. Ze bevolken de top 3 en sluiten de top 10 mooi af, maar zingen ook mee in bands die de middelste posities bekleden. In vergelijking met vorig jaar is dat een hele verbetering.

Vóórdat we overgaan naar de bekendmaking van de Top 10 nog even, puur om de spanning te rekken, een aantal eervolle vermeldingen voor bands die de Top 10 op een haar na níet hebben gehaald. Dat zijn… dat lees je onderaan deze pagina, om niet te veel te verklappen over de Top 10 die nú volgt:

10. EMA – Past Life Martyred Saints
Dat indie-muziek de neiging heeft om depressieve liedjes te maken mag geen verrassing meer heten, maar desondanks blijven albums met echte, rauwe emotie zeldzaam. Past Life Martyred Saints van Erika M. Anderson was er zo een. ‘I wish that everytime he touched me left a mark’ en andere teksten tonen een gevoel van pijnlijke realiteit. Wat Past Life Martyred Saints zo’n dapper album maakt, is dat haar muziek zo direct en reëel is. Geen abstracte gevoelens, maar ruwe feiten. En die dapperheid belonen wij met een tiende plek in onze Top 10.

9. Laura Marling – A Creature I Don’t Know
A Creature I Don’t Know is alweer het derde album van Britse folkzangeres Laura Marling. Elk jaar weer zeggen de critici hoe gecompliceerd en intrigerend haar gitaarspel is, hoe lieflijk en zuiver haar stem en hoe diep en emotievol haar teksten. Twee keer is ze genomineerd voor de pretigieuze Mercury Music Prize. En toch wordt ze aan het eind van het jaar steevast over het hoofd gezien, mooi, maar niet mooi genoeg. Met A Creature I Don’t Know komt daar wat ons betreft verandering in, want dit is een album dat Marlings emotionele en muzikale volwassenwording bevat. De teksten zijn persoonlijker en indringender dan ooit, over liefde, hoop, vrijheid, geloof, kennis en kwaad. Een haast bijbelse vertelling die niet alleen muzikaal interessant is, maar bovenal een persoonlijk verhaal waar je naar wilt blijven luisteren.

8. Noel Gallagher’s High Flying Birds – Noel Gallagher’s High Flying Birds
Hoe vaak heeft Abel al niet de anekdote verteld van toen wij Oasis zagen spelen op Rock Werchter en overdonderd raakten door het enthousiasme van de band waarvan we tot dan toe weinig van kenden, en dat dat achteraf hun één-na-laatste optreden ooit bleek te zijn. De reden dat Noel Gallagher een achtste plek in onze Top 10 krijgt is dat hij ditzelfde Oasis-gevoel weer weet te laten herleven. De songs zijn sterk, de zang mist nét die losse rauwheid van broertje Liam maar is zeker niet zo slecht als wordt beweerd en de feeling is weer helemaal terug. Noel Gallagher’s High Flying Birds is niet het fantastische debuut van een rock-veteraan, maar een onverminderd goede voortzetting van een van de gloriebands uit de jaren ’90.

7. Danger Mouse & Daniele Luppi – Rome
Toegegeven, Rome is pure kitsch. Men zou het project haast kunnen opvatten als een persiflage van de klassieke spaghettiwestern-soundtracks van Morricone, ware het niet dat Danger Mouse het allemaal serieus meent. Als een groot filmliefhebber is dit het album dat hij altijd al wilde maken, en de gekozen stijl beheerst hij tot in de puntjes. De muzikanten speelden ook mee op de originele soundtracks en de sfeer is nauwelijks veranderd. Maar Rome is méér. Niet alleen de complete beheersing van de filmstijl van Morricone, maar een film op zich. Wanneer ik naar Rome luister waan ik me in een andere wereld, een nostalgische blik naar vroeger. Rome is Danger Mouse’ meesterwerk en daarmee onze nummer 7. Niet zonder eervolle vermelding van gastzangers Jack White en Norah Jones, overigens.

6. The Waterboys – An Appointment With Mr. Yeats
Een echte ‘comeback’ is An Appointment With Mr. Yeats natuurlijk niet, maar wel het beste album van The Waterboys sinds pakweg Fisherman’s Blues en daarmee toch een stilistische terugkeer. Deze zesde plek krijgen The Waterboys niet omdat ze iets verrassends doen, maar omdat ze nog steeds bezielde muziek weten te combineren met de doorleefde zang van Mike Scott. En natuurlijk doen ze daar wél iets verrassends bij: muziek op teksten van de Ierse dichter Yeats. Scott combineert hierin een dromerige sprookjeswereld met een politieke realiteit, die hij relevant en hedendaags maakt. ‘Let the Earth Bear Witness’ gaat even goed over de vrijheidsvechters in Ierland als die in Libië en is daarmee tijdloos. Zoals altijd klinkt Scott oprecht en urgent, wat ons maar één ding kan doen zeggen: An Appointment With Mr. Yeats is een album van belang.

5. The War on Drugs – Slave Ambient
Moeten we het rijtje namen nog een keer opnoemen? Kraftwerk, Eno, Bowie, Springsteen, Echo & The Bunnymen, My Bloody Valentine, Dylan, et cetera. We horen ze allemaal terug in de mengelmoes op Slave Ambient, en toch krijgt de band het voor elkaar om een consistent en vooral eigen geluid te produceren. Wat The War on Drugs kenmerkt is een kracht, een drive, die de muziek het hele album voortstuwt. Slave Ambient is muziek voor 180 op de snelweg, enthousiast en hard. Maar niet ruig en ongecontroleerd, want muzikaal gezien is Slave Ambient zorgvuldig samengesteld en vooral gebalanceerd geproduceerd. Die muzikale kwaliteit maakt van Slave Ambient geen ongeleid projectiel bomvol muzikale ideetjes, maar een coherent en pakkend geheel.

4. Cults – Cults
Het perfecte popalbum. Van 2011, in elk geval. Cults braken al vroeg in hun carrière door, maar behielden voor hun debuutalbum desondanks de charme van een beginnend bandje dat muziek maakt vanuit gevoel en de losse pols. Maar Cults is meer dan alleen maar gouden melodieën en jong enthousiasme. Want onder die simpele popsongs zit wel degelijk een gelaagdheid die doet denken aan Phil Spector, met Wall of Sounds en krachtige climaxen. De volledige kwaliteit van Cults wordt dan ook pas prijsgegeven wanneer je gaat luisteren naar alle details. Details die wellicht overdacht zijn, maar desondanks natuurlijk klinken. Precies dat is de kracht van Cults. Ze zijn niet commercieel, niet alternatief, maar simpel, leuk en verslavend catchy. En meer hoeft muziek ook niet te zijn.

3. Feist – Metals
De muziek van Feist heeft iets magisch, een ongrijpbare sfeer die je niet precies kunt benoemen maar waar je naar wilt blijven luisteren. De ‘liedjes’ op Metals zijn geen liedjes, maar stukken muziek die je vriendelijk dwingen te blijven luisteren. Zelfs wanneer Feist er blazers, strijkers en orkesten bijsleept, weet ze dit te doen met beheersing en blijft haar zang weliswaar krachtig, maar ook bescheiden. Zonder schijnbare moeite houdt ze de aandacht vast over muzikaal geweld en andersom weet ze in het meest stille liedje de luisteraar naar zich toe te trekken als ware het met een touwtje. En zo trekt Leslie Feist je langzaam maar zeker haar eigen sprookjesachtige werkelijkheid binnen, die soms euforisch en uitbundig is, en op andere momenten weer stil en droevig of beangstigend agressief. Kortom, James Blake kan wel inpakken en Feist krijgt plek nummer drie in onze Top 10.

2. Anna Calvi – Anna Calvi
Niet alleen staat Anna Calvi op een zeer hoge, maar natuurlijk welverdiende, plaats in onze Top 10, ook is ze daarmee de hoogste debutant in dit lijstje. Al voordat 2011 goed en wel begonnen was viel Calvi ons op door haar krachtige muziek en positie in de BBC Sounds of 2011-lijst. Haar debuutalbum was er een vol tegenstellingen; aan de ene kant hoorden we een bron van kracht, een stem met een ongekend bereik en volume en een volle instrumentatie. Maar aan de andere kant beseften we ons dat Anna Calvi eigenlijk heel verlegen is, dat haar podiumpersoonlijkheid haast een masker is, en dat ze binnen die hoedanigheid nog altijd schuw en gecontroleerd blijft. Haar live gitaarsolo’s zijn technisch hoogstaand en fenomenaal, maar wel beheerst en afgemeten. Als Anna Calvi haar stem vol aanzet doet ze dat niet vanuit blinde overgave, maar met controle. Anna Calvi is een femme fatale, haar muziek koelbloedig, moordzuchtig en adembenemend.

1. PJ Harvey – Let England Shake
Voor de trouwe luisteraar zou het geen verrassing moeten zijn, want wij wisten in maart eigenlijk al bijna zeker dat PJ Harvey het ware meesterwerk van 2011 had geleverd met Let England Shake. Ten eerste is er de prestatie van het afleveren van een vijfsterren-album, tien jaar na je vermeende hoogtepunt. Geen herhalingsoefening, maar een welkome vernieuwing, zonder haar kenmerkende stijl te verliezen. Alleen dat is al iets waar andere grote bands een moord voor zouden doen. Maar Let England Shake is meer. Het is een tijdsdocument, de soundtrack van 2011, van wat er dit jaar met de wereld gebeurde. De Arabische Lente was nog nauwelijks aan de gang toen Polly-Jean Harvey haar album opnam, maar toch lijken de liedjes gemaakt voor deze woelige tijden. Niet alleen de directe verschrikkingen en triomfen van deze opstanden worden door Harvey zo treffend uitgebeeld, cynisch, bitter en reëel, maar ook die van tientallen andere oorlogen in het verleden, heden en toekomst. Aan de ene kant is Let England Shake direct en relevant, maar aan de andere kant is het als album algemeen en tijdloos. Het is dan ook geen album dat óver de oorlog gaat zoals geschiedenisboeken dat doen, maar een album dat oorlog úitademt, dat je als luisteraar bijna doet meevoelen. Let England Shake is minder persoonlijk dan haar voorgangers, maar zowel muzikaal als tekstueel een hoogtepunt in PJ Harveys carrière. Let England Shake is niet het beste album van 2011. Het is een oorlogsmonument.

Nu je deze fantastische Top 10 hebt gelezen is het natuurlijk mosterd na de maaltijd, maar alsnog willen wij een aantal bands en artiesten die het nét niet hebben gehaald noemen: Bon Iver, Liam Finn, Low en Cat’s Eyes stonden heel lang op een wisselende tiende plek en hebben allevier sterke albums afgeleverd.

De feestelijke bekendmaking van deze Top 10, samen met het beste kerstalbum ever, kun je belusiteren in onze Tweede Kerstdag-special die hier staat.

-- Caspar Jacobs, December 27, 2011